W Polce jest bardzo dużo producentów rury PEX,  wszyscy chwalą się, że ich produkt jest najlepszy, ale jak jest z tym naprawdę? Skąd wynikają tak duże różnice w cenie, dlaczego jedna rura kosztuje 1,50 zł a druga ponad 3,00 zł? To przez wysokie marże producentów, czy może rury róźnią się jakością?

 

Zacznijmy od początku ...

 

Rodzaje polietylenu

Rozróżniamy kilka rodzajów rur np.: PE-Xc,  PE-RT,  PE-HD. Nazwy zaczynają się od PE, jest to skrót od polietylenu. Nie będziemy się zagłębiać w chemiczną budowę - ona w niczym nam nie pomoże, ale najważniejszą informacją jest to, iż polietylen jest tworzywem termoplastycznym, czyli staje się coraz bardziej plastyczny wraz ze wzrostem temperatury.
Do produkcji rur stosowane są różne gęstości polietylenu odznaczające się róźną wytrzymałością. 

Nazwa

Wytrzymałość

Opis

PE-LD 
(low density PE):

6,3MPa

PE o niskiej gęstości, inaczej PE63

PE-MD
(medium density PE)

8,0MPa

PE o średniej gęstości, inaczej PE80

PE-HD
(high density PE)

10MPa

PE o wysokiej gęstości, inaczej PE100

PE-RT
(PE of Raised Temperature resistance).

10MPa

PE o wysokiej gęstości, inaczej PE100 z dodatkową zawartością antyoksydentów

 

Materiały typu PE-LD,  PE-MD  i  PE-HD  są rury do dystrybucji zimnej wody, na przyłącza wodociągowe.

Materiały typu PE-HD  i  PE-RT  są wykorzystywane do produkcji rur stosowanych przy ogrzewaniu grzejnikowym i podłogowym lub do rozprowadzania ciepłej i zimnej wody w instalacji.

 

Rura PE-RT według producenta jest to PE-HD z dodatkową zawartością przeciwutleniaczy zatrzymujących utlenianie, czyli starzenie polietylenu (podobnie jak w kosmetykach wklepywanych w skórę). PE-RT mimo podwyższonej odporności na wysoką temperaturę, pozostaje termoplastem. Dlatego w instalacjach, gdzie istnieje możliwość przekroczenie 70°C, nie zaleca się stosowania PE-RT.

Sieciowanie polietylenu

Rurami PE-X nazywamy rury, PE-RT które są dodatkowo sieciowane. Sieciowanie polega na utworzeniu poprzecznych wiązań pomiędzy tymi cząsteczkami (czyli powstaje dodatkowa sieć o dużo wyższej sztywności w porównaniu do materiału pierwotnego).

Najważniejszą zmianą własności fizycznych jest fakt, że polietylen po sieciowaniu przestaje być termoplastyczny. Oznacza to, że rura PE-X pozostaje bezpieczna, także przy wyższych temperaturach czynnika roboczego.

Rodzaj

Metoda

Stopień usieciowienia

PE-Xa

metoda Engela

PE-Xa ≥ 70%

PE-Xb

metoda silanowa

PE-Xb ≥ 65%

PE-Xc

metoda elektronowa

PE-Xc ≥ 60%

 

W zależności od zastosowania konkretnej metody, otrzymujemy PE-X o nieco odmiennych właściwościach: 

- sieciowanie typu A - polega na długotrwałym utrzymywaniu polietylenu w temperaturze powyżej temperatury jego krystalizacji. Mimo, iż jest to najdroższa i najwolniejsza metoda, powala ona uzyskać najbardziej elastyczną rurę, najbardziej odporną na pękanie, która ma bardzo dobrą rozciągalność i największy stopień usieciowienia. 

- sieciowanie typu B - w metodzie tej w tworzeniu wiązań miedzy atomami węgla uczestniczą atomy krzemu (Si).  W tym przypadku rura już po ukształtowaniu jest przenoszona do komór sieciowania, gdzie proces sieciowania następuje przy odpowiedniej temperaturze i wilgotności

Dla porównania prędkości produkcji, linia PEX-A osiąga prędkość ok. 7m/min, a linia PEX-B do 50m/min.

- sieciowanie typu C - jest metodą szybszą i tańszą od sieciowania typu A i B. Polietylen poddaje się promieniowaniu elektromagnetycznemu (gamma) bądź bombardowaniu elektronami o wysokiej energii (beta). Przeprowadza się w podziemnych bunkrach o grubych ścianach ograniczających wydostawanie się szkodliwego promieniowania na zewnętrz. 

                            

                      PRZED sieciowaniem                                                                              PO sieciowaniu

 

Sieciowanie rur w praktyce

W rzeczywistości wielu producentów rury nie posiada technologii sieciowania i zleca samo sieciowanie metodą C firmom zewnętrznym. Spośród polskich producentów nie sieciuje ani fabryka w Kańczudze produkująca dla marki Kisan, ani fabryka w Pęczu produkująca dla marek Wawin i Tece. W takich wypadkach produkcja odbywa się w taki sposób, że wytwarzana jest warstwa wewnętrzna rury, która zostaje przetransportowana np. do Szwajcarii do bunkra, stamtąd po sieciowaniu wraca, naklejana jest warstwa aluminium i nakładana jest warstwa zewnętrzna polietylenu. Aby sieciować warstwę zewnętrzną, należałoby rurę znowu przewieźć do bunkra. W praktyce, ze względu na koszty, zazwyczaj pomija się ten proces i na warstwę zewnętrzną wykorzystuje się tańsze materiały. W ten sposób na rynku można spotkać rury oznaczone :

  • PE-HD/AL/PEX-C
  • PE80/AL/PEX-C
  • PERT/AL/PEX-C

Niestety wtedy zewnętrzna warstwa i wewnętrzna warstwa jest innej plastyczności co niestety może wpłynąć na któszą żywotność rury.

 

Co wpływa na cenę rury?

Przed zakupem rury musimy najpierw określić do czego ją potrzebujemy i jaka temperatura czynnika roboczego będzie w niej płynąć. Producenci ze względu na duże koszty związane z sieciowaniem rury zaczęli wymyślać nowe sposoby produkcji rur, które wpływają na to, iż rura może pracować na niższym (coraz częściej stosowanym) parametrze. Na cenę rury oprócz rodzaju produkcji wpływa również rodzaj kleju, który używany jest do łączenia odpowiednich warstw. 

Do ważnych aspektów zaliczamy również rodzaj łączenia rury:

  • spawanie doczołowe

  • spawanie na zakładkę - bez przetopu materiału

 

Żywotność

Trwałość rur PEX-c/AL/PEX-c w typowych warunkach pracy w instalacjach grzewczych i wody użytkowej wynosi co najmniej 50 lat. Skąd taka pewność? Renomowani producenci rur np.: PURMO robliła szereg testów swoich rur zgodnych z normą PN-EN 21003. Najbardziej morderczym jest test TCT (Termo Cycling Test). Polega on na poddawaniu instalacji naprzemiennym zmianom temperatury z 95°C na 10°C i z powrotem, przy ciśnieniu 10 bar. Każda zmiana temperatury trwa 30 minut, a dwie zmiany to pełny cykl, czyli jedna godzina. Aby instalacja zaliczyła test TCT musi wytrzymać co najmniej 5000 cykli, a więc ponad 3 miesiące, zachowując 100% szczelność.

 

Gwarancja

Większość producentów udziela 10-letniej gwrancji na rurę. Jedank przy montażu instalacji ważnym aspektem jest kupowanie całego systemu a nie tylko jednego produktu. U niektórych producentów kupując rurę wraz z materiałami łączącymi otrzymujemy dłuższą gwarancję. Np.: kupując rurę PEX-c/Al/PEX-c firmy DURO wraz z kształtkami otrzymujemy 15 lat gwarancji na cały system. Chodzi w tym wypadku o rurę i złączki używane do podłączenia z rozdzielaczem. Montując zaś rurę PexPENTA firmy PURMO możemy uzyskać 30-letniej gwarancji w przypadku zastosowania wszystkich oryginalnych elementów systemu (rury, złączki, matę podłogowa, rozdzielacze, szafki itd). Jeżeli pomimo właściwej obsługi i prawidłowego wykonania instalacji system ulegnie awarii, to firma PURMO zapewnia odszkodowanie aż do 1 000 000 Euro, które pokryje wszystkie koszty związane z wymianą wadliwych elementów instalacji oraz likwidacją zniszczeń powstałych w skutek defektu produktu. Gwarancja jest wystawiana w formie certyfikatu zawierającego dane inwestora, wykonawcy oraz inwestycji.

 

Podsumowanie:

Decydując się na zakup rur musimy mieć informację do jakiej instalacji planujemy ją użyć, najważniejsza jest świadomość z jakiego rodzaju polietylenu zrobiona jest rura. Rury o niższej gęstości i wytrzymałości nadają się do dystrybucji zimnej wody, na przyłącza wodociągowe, rury zrobione z polietylenu o większej gęstości mają większą wytrzymałość i powinny być stosowane przy ogrzewaniu grzejnikowym i podłogowym lub do rozprowadzania ciepłej i zimnej wody w instalacji.

Przed zakupem powinniśmy spytać handlowca czy rura była ścieciowana - jeżeli tak to w jakich warunkach. Polietylen po sieciowaniu w porównaniu do materiału pierwotnego przestaje być termpolastyczny, oznacza to ,że może pracować przy wyżych temperaturach bez obaw o bezpieczeństwo instalacji. W praktyce ze względu na koszty sieciowania firmy mają w zwyczaju stosowanie tańszych materiałów, co sprawia, iż rura ma krótszą żywotność. Na cenę wpływ ma również rodzaj kleju którym łączone są warstwy rury.

Przy montażu systemu grzewczego, należy wziąć pod uwagę gwarancję producenta, najczęściej dla kupujących cały system w jednej firmie producenci przygotowują lepsze warunki gwarancyjne - dłuższy czas trwania gwarancji oraz większa wysokość ubezpieczenia instalacji.

Po przeczytaniu artykułu, możemy stwierdzić, iż płacąc więcej dostajemy rury o lepszej jakości. Kupując rury PEX powinniśmy zwrócić uwagę na najważniejsze aspekty mające wpływ na pracę rury czyli możliwości gięcia jej w ręku, nadawaniu dowolnych kształtów bez obawy o sprężynowanie. Rury PEX-c/AL/PEX-c są łatwiejsze w kształtowaniu i bardziej elastyczne. Można je montować w instalacji zimnej i ciepłej wody użytkowej, nadają się również do instalacji grzewczych grzejnikowych i podłogowych. Ze względu na posiadane atesty higieniczne i certyfikaty dostępne dla systemów są one dopuszczone do stosowania przy instalacji wody pitnej.